02 februari 2018

100% energie neutraal en dus 0 op de meter


Bij de bouw van ons huis is gestreefd naar een zo laag mogelijk energieverbruik.
Dat is gerealiseerd door uitstekende isolatie, een grondwater warmtepomp en balansventilatie met warmteterugwinning uit de afgevoerde ventilatielucht.

In december 2017 zijn 8 LG zonnepanelen 320 Wp op de carport naast ons huis geplaatst. In februari 2018 zijn, in het kader van een postcoderoos regeling 37 zonnepanelen van 290 Wp op het dak van boer Uitentuis in de Starnmeer geplaatst. Dit is een initiatief van coöperatie Markenbinnen Duurzaam waarvan ik lid ben. Met nog 14 andere leden zijn er totaal 280 panelen geplaatst.







Hiermee is ons huis volledig O op de meter geworden. Zelfs inclusief de 13.000 km die we rijden in een Tesla Model S elektrische auto.

Ik heb een artikel geschreven op de site Olino.org over de maatregelen om ons huis zo energiezuinig mogelijke te maken. Je kunt dit artikel hier vinden.


Maatregelen energiezuinige stolpboerderij Woude 6, De Woude

Isolatie
-Spouwmuur 9,5 cm Recticel Eurowall gesloten-cellig PIR, ook wel polyisocyanuraat schuim met 2 alu platen messing in groef, met gasdichte lagen Rc waarde 4,72 (alleen schuim)
-Dak 20 cm Rockwool in houten dooscassettes Rc 5,3 (alleen Rockwool)
-Vloer kruipruimte Havebo 36 cm polystyreen schuim RC 6,5 (alleen schuim)
-Drainage onder gehele huis met wit zand (schoon en vochtvrij)
-Rc-waarde gehele huis 6.0 m2K/W
*Advies voor nieuwbouwers: Bredere spouw toepassen en nog dikkere isolatielaag

Warmtepomp grondwater
-Stiebel Eltron WPC 13 Cool COP 4.4 (5 boorgaten 65 meter diep met 1.300 meter PE pijp met koudemiddel R410a). Apparaat kan zowel verwarmen als koelen
-3 circulatiepompen vervangen door energiezuinige pompen (1000 kWh besparing per jaar)
-18 individueel regelbare Uponor draadloze thermostaten
-Verdieping (houten vloer) meerdere LTV radiatoren met ventilatoren
-Badkamer verdieping voorzien van vloerverwarming
*Advies voor nieuwbouwers: Luchtwater warmtepomp of hybride warmtepomp overwegen. Gasverbruik moet dan wel boven 1500 m3 bedragen. Voor maximaal rendement jaarrond, optimaal koelen en stille werking, monovalente grondwater waterpomp beste, maar ook duurste keus. Wel onder voorwaarde dat isolatie heel goed is en er vloerverwarming wordt toegepast. Indien geen vloerverwarming dan moeten de radiatoren wel vervangen worden door lage temperatuur radiatoren.

Balansventilatie Zehnder Stork WTW unit WHR 950
-95% warmteterugwinning uit ventilatielucht
-Tot 8x per etmaal volledige verversing
-Zomer/winter schakeling t.b.v. zomerkoeling s’ nachts door bypass warmtewisselaar
-Geluiddichte afsluiting zolderruimte door 3x rubber slot in zolderluik Vlizotrap 3.70 mtr.

Natuurlijke ventilatie
-Suskasten voor geluiddemping (staan vrijwel altijd dicht)
-Groot Veluxraam kantelraam op de 1e verdieping. Kan in de zomer op afstand draadloos worden geopend en gesloten
*Advies voor nieuwbouwers: Geen suskasten, goed geregelde balansventilatie is optimaal.

Zonnepanelen
-37 stuks 290 Wp op dak boerenschuur Starnmeer (Postcoderoos Markenbinnen duurzaam)
-8 stuks 320 Wp op dak eigen carport (montage 18-12-2017). Voldoende voor 90% verbruik Tesla (13.000 km per jaar)
*Advies voor nieuwbouwers: Plaats zonnepanelen op eigen dak (terugverdientijd 6 jaar)
Alternatief als er geen zonnepanelen op eigen dak kunnen, sluit je aan bij een Postcoderoos initiatief, terugverdientijd 7 jaar.
Zonnepanelen op oostelijke en westelijke daken zijn uitstekend. Op vlakkere daken zelf noord OK

Zonneboilers
Niet toegepast. Terugverdientijd ligt op 40 tot 80 jaar (bij gebruik warmtepomp)
*Advies voor nieuwbouwers: geen zonneboilers toepassen. Terugverdientijden extreem lang. Beter enkele zonnepanelen erbij leggen.

Verlichting
-100% LED, in garage LED TL

Wassen kleding
-Hotfill wasmachine Miele WPS 823 (0,2 tot 0,6 kWh per was). Warmtepomp maakt warm water met hoger rendement dan wasmachine zelf.

Wasdroger
-Wordt niet meer gebruikt
-Gedroogd wordt er onder carport en in de garage (in de zomer met open deur buiten in de zon)
-Binnen drogen lost lage luchtvochtigheid in de winter op.

Douchen en baden
Locatie pal naast warmtepomp in garage. Geen warmteterugwinning douchewater, dit is zinloos en levert een terugverdientijd van tientallen jaren op

Koken
-Inductiekookplaat AEG (Aansluitwaarde 11 kW, verbruik 1 kWh voor gemiddelde warme maaltijd)

Daglicht in donkere ruimten
-3x SolaTube daglichtkoepels met metaal opgedampte kokers

Zonnewarmte
-2 grote darsdeuren van 300 x 150 cm, te sluiten bij hoge temperaturen. Zonne-instraling kan met houten darsdeuren aan buitenzijde worden tegengehouden.
*Advies voor nieuwbouwers: Veel raamoppervlak op het zuiden. Gebruik wel grote overstekken of overstek met lamellen om teveel opwarming te vermijden.

Vervoer
-Tesla Model S elektrische auto -Velomobiel Quest van Velomobiel.nl - Gazelle Speed Pedelec

Windenergie
-Investering in MeeWind, voldoende voor alle elektriciteit voor 60 gezinnen

Bouw van stolp Woude 6  woude6.blogspot.nl
Artikel over aanleg duurzame voorzieningen te zien op:

Passiefhuis
Door de zeer goede isolatie, de warmtepomp en de balansventilatie is ons huis 15% energiezuiniger dan de norm voor het (Duitse) Passiefhuis. Zie ook Passiefhuis.nl

0 op de meter
Door alle bovengenoemde maatregelen gecombineerd met 45 zonnepanelen is ons huis een volledig 0 op de meter huis geworden.

Wim en Marian Schermer, 
Woude 6, 1489 NB  De Woude   
06-24816003



05 mei 2011

Woude 6 op Van Kavel tot Kasteel

RTL4 heeft in Maart twee dagen in en om onze stolp gefilmd voor het programma Van Kavel tot Kasteel.
Het programma waarin ons huis een item is wordt uitgezonden op:
zaterdag middag 14 Mei vanaf 17.30 op RTL4. Herhaling is zondag ochtend 15 mei om 10.20 uur op RTL4.

26 januari 2010

Winter op De Woude

Het is winter op De Woude en niet zo zuinig ook. De vorst heeft ons eiland al sinds half december in zijn greep. Het is al heel wat jaren geleden dat de houten vlonders over de Markervaart de overtocht te voet over de vaart mogelijk maakte. Nu is dit al weer twee weken mogelijk geweest.
Naast vorst is er ook veel sneeuw gevallen. Dat levert veel mooie plaatjes op. Wonen we normaal al heel mooi, met sneeuw is het helemaal schitterend.
Een aantal foto's waaronder enkele panorama's zijn te zien op:
http://picasaweb.google.com/wimschermer/WinterOpDeWoude#

08 oktober 2009

Robots in en om het huis

Sinds april vorig jaar heb ik mezelf gepensioneerd. Meer tijd om te fietsen en in en om het huis te werken. Rond ons vorige huis hebben we ooit alle gras verbannen. Om onze nieuwe stolp is veel gras onvermijdelijk. Achter het huis ligt 380 m2, voor het huis 250 m2. Met een Honda walsmaaier zou het allemaal zo gepiept zijn. Dat klopt als je door kunt maaien zoals in de voortuin. Achter het huis is het een ander verhaal. Daar staan nu 12 fruitboompjes en een kippenhok en daar moet omheen gemaaid worden. Dat is, zeker als dit twee maal per week moet gebeuren, met dank aan de automatische beregening, een oervervelend werk. Het kost me 2,5 uur per week om voor en achter te maaien.
Daarom me eens verdiept in robot grasmaaiers. Er blijken vele merken te koop, de één nog geavanceerder dan de ander. De keus valt op een Husqvarna Automower 220AC. Dit apparaat kan 1800 m2 gras aan, dus voor ons prima. Heel veel werk is het wel om een zogenaamde begrenzingslus rond de tuin in te spitten. Deze lus kan met grote kunststof krammen ook wel op het gras worden gelegd, maar dan is verticuteren daar niet meer mogelijk.
Als de machine is gearriveerd, lees ik in de handleiding dat als de tuin aan het water grenst, er een 15 cm hoge barriere moet worden aangebracht om te voorkomen dat de machine bij stroomuitval gaat proberen te zwemmen. Ons erf grenst aan 150 meter water en dat risico kan eigenlijk niet worden genomen. Daarom maakt Kees Koopman een flink aantal RVS pootjes die op en in de beschoeiing zullen worden bevestigd. De 20 cm boven de beschoeiing uitstekende pootjes worden voorzien van twee gaatjes om een RVS draad door te rijgen. Het 0,8 mm dunne RVS draad is alleen te koop in een rol van 15 kg en een prijskaartje van 335 euro excl. btw. Dan maar even op Marktplaats.nl gekeken. Een identieke rol wordt daar aangeboden voor 50 euro. Zo ontstaat een minimalistisch hekwerkje dat er fraai en onopvallend uitziet en oogt als een mini zeerailing op een zeilboot . Extra voordeel, de kippen weten nu waar het erf ophoudt en de eenden vinden het ook niet leuk. Na het inspitten van 300 meter begrenzingslus moet er ook nog 30 meter begeleidingsdraad worden ingespit. De maaier moet namelijk achter in de tuin door een smalle doorgang langs het schelpenpad naar een ander deel van de tuin worden geleid.
Het programmeren van de machine is niet ingewikkeld en de eerste maaibeurten zien er heel goed uit. Het is een groot genoegen om de machine te zien maaien terwijl ik in de voortuin de krant lees. Dat lokt heel veel leuke reacties uit. De machine heeft de hele zomer in totaal 280 uur gewerkt. Het ritme is eenvoudig, de ene dag voor, de andere dag achter aan het werk. Elke derde dag een dag rust. Zowel in voor- als achtertuin staat een laadstation. De machine maait ongeveer een uur en gaat dan drie kwartier opladen. Het laadstation kan ie zelf vinden. Doordat er zo vaak wordt gemaaid, blijft er geen gras liggen, maar vallen de heel kort afgemaaide stukjes gras onzichtbaar tussen het gras. De ideale mulchmachine dus. De machine werkt met een bijzonder algoritme, rijdt tegen een voorwerp op, rijdt achteruit en onder steeds wisselende hoeken draait de maaier en begint aan een nieuw traject. De maaier is heel stil en maakt niet meer dan een zoemend geluid.

Het eind van het maaiseizoen is bijna in zicht, onder 12 graden C. groeit gras niet meer. De conclusie na vier maanden gebruik is dat de machine fantastisch werkt. Het is wel een toeristische trekpleister en op kinderen heeft de maaier een magische aantrekkingskracht.
Het onderhoud is vrijwel nihil. Elke maand of 100 uur moeten de 3 vlijmscherpe mesjes worden vervangen, een klusje van enkele minuten. Het meeste werk is nog de grasmat achter enigermate vrij houden van kippenstront. Ook woelen de kippen het schelpenpad op en schrapen nogal eens een berg schelpen op het gras. Hoort er allemaal bij, maar de scheermes scherpe mesjes vinden schelpen niet prettig. De wielen van de maaier verzamelen kippen uitwerpselen en als het profiel volloopt wil de maaier op de steilste delen van de tuin bij regen soms slippen.
De uiterste randen en rond de stammetjes van de bomen worden uiteraard niet gemaaid, dat doe ik elke twee weken met de bosmaaier. Dit moest met een gewone grasmachine ook al en is maar 20 minuten werk.

Een andere vervelende klus in huis is stofzuigen. Marian heeft daar door haar heupoperatie moeite mee en dus wordt dit karwei aan mij uitbesteed. Natuurlijk kan ik dat, maar ook dit is oervervelend werk. Een groot huis is fantastisch om in te wonen, maar 225 m2 vloer oppervlak, en dan heb ik het alleen nog maar over beneden, is nauwelijks binnen een uur grondig te zuigen.
Zou dit ook niet te automatiseren zijn? Mijn zoon Bart maakt mij attent op de Amerikaanse firma i-Robot. Zij maken veel gerobotiseerde machines, stofzuigers, dweilmachines, maar ook robot mijnopruimers voor het Amerikaanse leger. Onze keus valt op de Roomba 580.
Het kleine machientje lijkt een speelgoedje, maar gaat uiterst slim te werk en zuigt en veegt de vloer prachtig schoon. Zelfs op normaal tapijt werkt het apparaat uitstekend. Alleen ons erg hoogpolige tapijt in de woonkamer krijgt ie niet goed schoon. Niet vreemd, met de gewone stofzuiger is dit al haast niet te doen. De uiterste hoeken van de kamer, zeker als daar ook nog een lamp staat, bereikt de Roomba niet, de centrale stofzuiginstallatie is dus niet geheel overbodig. Heel slim is het roterende borsteltje dat tot aan de plint het stof weet te vinden en naar de centrale rolborstel of de zuiger stuurt.
De Roomba werkt helemaal autonoom. Na anderhalf uur zuigen gaat de machine zelf terug naar zijn oplaadstation en is na enkele uren weer startklaar. Met de meegeleverde 'vuurtorens' kun je de Roomba beletten ergens te komen waar hij beter niet kan komen. De vuurtorens kunnen ook dienen om de Roomba verschillende kamers na elkaar te laten zuigen.
Het apparaat herkent gebieden waar het extra vuil is. Op die plek stopt de Roomba en gaat dan in steeds groter wordende concentrische cirkels die plek extra schoonmaken. Dit kan ook handmatig of met de afstandsbediening worden aangestuurd. Het stofcompartiment is natuurlijk klein en na iedere zuigbeurt moet dit geleegd worden, een klusje van een minuut. De Roomba maakt 74 DB lawaai, minder dan een gewone stofzuiger, maar dat is natuurlijk geen probleem. Als we weggaan is een druk op de afstandsbediening voldoende om na een paar uur in een schoon huis terug te keren.
Na enkele weken is de Roomba een onmisbare hulp in de huishouding geworden.

07 oktober 2009

Sluisdeuren gecorrigeerd

In juli 2009 zijn de vier sluisdeuren vernieuwd. Een groot spektakel met een enorme ponton, daarop een nog grotere telekraan, een forse sleepboot en nogal wat personeel. De buitenste deuren passen niet lekker en als gevolg daarvan lekt er water vanuit de Markervaart de polder in.
Tijdens de vervanging is één van onze roeiboot steigers gedemonteerd om het ponton voldoende dicht bij de sluis te laten komen. Nu moeten de deuren er weer uit, oops. Niet toch weer dat hele gedoe? Nee hoor, het hijsen van de deuren wordt nu met een vrij kleine graafmachine geprobeerd.
Dat blijkt wonderwel te lukken. Het kraantje rijdt naar de sluis en kan de deur er zo uithijsen. Vervolgens wordt de deur op het dijkweggetje voor onze stolp gelegd en kan de modificatie beginnen. Cor Reynders van het Hoogheemraadschap verplaatst het draaipunt van de deur enkele millimeters en de deur kan er weer in. Dat ziet er al beter uit. Nog één keer omhoog om de aanslag van de deur ten opzichte van de andere nog wat bij te schaven en de deur kan definitief op zijn plaats.
Al met al is dit een veel goedkopere oplossing dan het hijsen vanaf een groot ponton. Een goede les voor een volgende keer.

Perenoogst

Deze week hebben we alle peren geplukt die er aan onze acht vorig jaar geplante boompjes hingen.
De bomen waar geen net over heen hangt leveren geen oogst, de kauwtjes hebben alles al aangevreten. Zo gauw de kauwen een gat in een appel of peer hebben gepikt, komen de wespen en vliegen er massaal op af. Valt er een vrucht naar beneden, dan is het rennen geblazen voor onze kippen om de eenden voor te zijn. Eenden zijn gek op fruit en doen de gekste dingen, ze springen/vliegen een meter hoog om een peer te bemachtigen.
Zaterdag hadden we alle conferences, we hebben er drie boompjes van, en de stoofperen geplukt. Vandaag heb ik het laatste boompjes, doyenne du comice, geplukt. Twee emmers vol, heerlijk. Op de foto is de oogst te zien van zaterdag. Eerder hadden we tijdens onze familie reünie al een boom met conferences leeggeplukt en verdeeld.
De zwarte netten hebben veel fruit gered, al zijn de kauwen razend slim. Ze zien kans om onder het net door de boom in te vliegen en daar vrolijk door te pikken.

09 juli 2009

Nieuwe sluisdeuren

In het sluisje dat grenst aan onze tuin en dateert uit 1881, zijn de sluisdeuren in slechte staat. Dit ondanks het feit dat ze er nog maar ruim 25 jaar in zitten. De afgelopen maand zijn ze vervangen, een heel project. Het Hoogheemraadschap maakt de deuren geheel en al zelf, een prachtig stuk vakmanschap.
De azobé deuren zullen door een grote kraan op een ponton worden ingehesen. Eerst de binnendeuren, een week later de buitendeuren. Met een laser afstandmeter wordt vastgesteld dat het ponton langs onze roeibootsteigers kan. Tot ... dat blijkt als het ponton er is, dit toch niet blijkt te passen. Onze buitenste roeibootsteiger ligt in de weg. 'Mag ie gedemonteerd worden?' vraagt de uitvoerder van Schol. Nee zeggen betekent einde verhaal. Ik sta het toe onder voorwaarde dat de steiger weer ongeschonden worden teruggezet. Bij het met een breekijzer verwijderen van de kop van de steiger, schiet het breekijzer los en ligt de man bijna te water. Hij wordt nog net aan boord gehouden en daarna goed vastgehouden.
Het werk kan nu worden aangevangen. Het hijswerk is prachtig om te zien. Met een zeldzame precisie hijst de kraanmachinist de deuren één voor één uit zijn bevestiging. De nieuwe binnendeuren worden op hun plaatsen gehesen. Ze lekken nog behoorlijk, maar dat zal zeker dichttrekken. Onder de nieuwe binnendeur ontstaat een flink wel. Bij het inhijsen van de buitendeuren repareert een duiker de drempel met een onderwater epoxy.
Nadat de nieuwe deuren, na wat correcties, hun werk weer doen, moet onze roeibootsteiger worden teruggezet. De 6 meter lange paal wordt door een kleine graafmachine opgepakt en in het oude gat gezet. De graafmachine heeft geen trilblok en probeert met de bak de paal erin te slaan. Bij iedere klap versplintert de kop van de paal meer en meer. De paal wil er niet in en de machinist pakt de paal op een zichtbare plaats boven de waterlijn en trekt hem weer omhoog. Het ziet er allemaal niet goed meer uit en ik laat de mannen het werk stoppen. Eerst maar eens een trilblok halen en de paal er onderste boven in slaan. Dat kost veel tijd, maar daarna gaat het intrillen heel makkelijk. De montage van het steigerdek is lastiger. Er moeten nu natuurlijk nieuwe gaten worden geboord in de kop van de paal. De boormachine slaat vast en is met de grootste moeite weer los te krijgen. Uiteindelijk is het karwei geklaard en ziet het er met de nieuwe deuren weer heel fraai uit.

23 mei 2009

Kippen thuis

Vanavond rijden we naar Nieuwe Wetering. Bram Bos fokt verschillende kippenrassen en wij stonden al een hele tijd op de wachtlijst voor drie Noord-Hollandse Blauwe hennen. Bij Bram, hij is in het normale leven bloemenkweker, is zijn achtertuin goeddeels gevuld met kippenhokken waar kuikens van allerlei leeftijden zijn ondergebracht.
Onze drie kippen zijn nu 6 tot 7 weken oud en mogen mee naar De Woude. We zouden ook wel kleine kuikentjes kunnen krijgen, maar dan niet van Bram. Bram wil eerst kijken of de kippen mogelijk kampioen kunnen worden en die krijgen wij natuurlijk niet. Daarom hebben onze kippen bijv. 6 kartels in hun kam in plaats van de gewenste 5. Voor ons totaal onbelangrijk.
Ik maak een paar foto's van heel jonge kuikens.
Dan zoekt Bram 'onze' kippen bij elkaar en laat ze zien. Mooi natuurlijk :). Ik maak nog een plaatje en de kippen gaan in de verhuisdoos.
Thuis maak ik het hok verder klaar. Houtmot in het nachthok, voer en water daarbij en dan de kippen erbij. Ze beginnen vrijwel direct met scharrelen in het mot en inspecteren het leghok. Ze moeten 2 dagen in het nachthok blijven om ze te laten wennen aan hun primaire onderkomen. Dan mogen ze naar de overdekte buitenren. Na enkele weken mogen ze naar buiten.
Voordat dat kan moet er een afrastering komen langs de beschoeiing. Dan blijven niet alleen de kippen op het erf, ook de automower kan dan van eventuele zwemneigingen worden afgehouden.

19 april 2009

Het bloeit en .... gaat dood

De natuur op en rond Woude 6 is prachtig. De peren en de pruimen bloeien uitbundig, een schitterend gezicht. Het gras groeit als kool en moet zeker elke week gemaaid worden. Minder goed gaat het met de buxus bomen langs de weg voor ons huis. De meeste boompjes hebben de bedreigingen waaraan ze worden blootgesteld niet overleefd.
De strooiwagen van het Hoogheemraadschap heeft ons afgelopen winter regelmatig bezocht. De strooiwagen moet stoppen voor de ophaalbrug over de sluis. De strooier blijft dan kennelijk doordraaien en verspreidt grote hoeveelheden zout. Een enkele keer schep ik een aantal kilo's zout van de weg, maar het leed blijkt toch al geschiedt.
Een andere bedreiging is buurman Koeman die verder aan de dijk woont. Elke woensdag gooit hij zijn huisvuil in grote blauwe zakken .... bovenop onze buxus. Waar is dat nou voor nodig meneer Koeman? Toch een vervelende man die een klacht bij de gemeente heeft ingediend over .... de verlichting van onze stolp. Onze buren hebben geen probleem, de heer Koeman komt twee keer per maand langs en dient een klacht in. Heeft tot gevolg dat drie ambtenaren van de gemeente langs komen om de klacht te onderzoeken. Zo maak je geen vrienden Koeman.
Het lijkt erop dat de heer Koeman wel vrienden bij de gemeente heeft. Worden van ons en onze directe buren alleen de door de gemeente geleverde vuilniszakken opgehaald, dit geldt kennelijk niet voor de heer Koeman. Zijn blauwe 120 liter zakken worden trouw door de gemeente meegenomen.

Zwemplateau gerepareerd

Het zwemplateau voor ons huis blijkt niet op afschot te liggen. Er blijft water op staan. Zelf had ik onder de middenbalk azobé latjes van een centimeter dik geplaatst. Dit hielp voor een deel, maar toch bleef er nog op een deel aan de voorzijde water staan.
Nagelhout is de afgelopen week bij onze buren aan het werk en komt het probleem even bekijken. Chris Nagelhout ziet het probleem direct, de centrale balk staat hol. Dat betekent dat de beplanking eraf moet en de draagbalk moet worden omgedraaid.
Dat is een paar uur werk maar nu loopt het plateau naar twee kanten af.
Ook moesten er nog twee paalmutsen en twee RVS afmeervoorzieningen worden gemonteerd. Daarvoor moest de paal aan de bovenkant flink worden afgeschaafd. Gereedschap daarvoor heb ik niet zelf, maar Nagelhout lost dit snel en afdoende op.

11 april 2009

Het vierkant scheurt, knalt en tordeert

Zoals bekend hebben wij in ons huis een eiken vierkant als draagconstructie. Het hout hiervoor komt uit de buurt van Keulen in Duitsland en is 90 jaar geleden, dus rond 1920 geplant. De jaarringen waren uitstekend te tellen.
Op de offerte van de leverancier stond dat het hout kan krimpen en tijdens het scheuren harde klappen kan veroorzaken. Nou dat gebeurt. En niet alleen in de beginperiode, juist de laatste tijd zijn de harde geluiden niet van de lucht.
Iets waarop we niet hadden gerekend, is dat de verticale palen, deze zijn 30 x 30 cm, ook blijken te torderen. Tijdens het leggen van de Belgisch hardstenen vloer is er rekening gehouden met een voeg van één centimeter. Deze voeg is gevuld met een grijze flexibele kit. Bij meerdere palen zien we dat de kit wordt weggedrukt, bij één paal zelfs helemaal. Om te voorkomen dat de vloer scheurt en mogelijk meerdere tegels vernielt, komt de tegelzetter langs om de palen ruimte te geven. Rondom krijgen de palen een centimeter extra ruimte, een pittige klus omdat slijpen vlak naast de houten paal niet makkelijk is. Ook mag er niet te ver worden geslepen. Bij één paal in de woonkamer slijpt Dirk eerst de tegel door en hakt het onderliggende cement weg. Op een gegeven moment horen we een harde dreun, de paal krijgt nu pas voldoende ruimte.
We laten dit zo een paar maanden open en daarna kan de kitter langskomen om het geheel weer netjes op te vullen.